İcra takibi başlatıldığında borçlunun adresinde artık başka bir şirket faaliyette, tabelada farklı bir isim var ama işin özü değişmemiş. Üçüncü kişi "ticari işletmeyi biz devraldık, haczedilen mallar bize ait" diyerek istihkak iddiasında bulunuyor. Bu tablo icra pratiğinde giderek daha sık karşılaşılan bir gerçek ve alacaklının hakkına kavuşup kavuşamayacağını doğrudan etkiliyor.

İstihkak iddiasıyla ticari işletme devri argümanının kesiştiği bu alan, hem hukuki hem fiili boyutlarıyla doğru okunmadığında ya alacaklıyı eli boş bırakıyor ya da gerçek bir devrin haksız biçimde geçersiz sayılmasına zemin hazırlıyor.

Hukuki Çerçeve

İcra ve İflas Kanunu kapsamında istihkak iddiası; borçlunun elinde haczedilen mallarda üçüncü kişinin mülkiyet veya başka bir ayni hak iddiasında bulunmasıdır. Haciz borçlunun sicil adresi dışında, yani üçüncü kişinin elinde gerçekleşmişse mülkiyet karinesi o kişi lehine işler ve ispat yükü alacaklıya geçer. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bu karinenin kırılması için alacaklının güçlü ve inandırıcı delil sunması zorunludur.

Ticari işletme devri ise Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili düzenlemeleri çerçevesinde, bir işletmenin unsurlarının bütün olarak devredilmesidir. Kanun, devir sözleşmesinin yazılı yapılmasını ve ticaret siciline tescil ile ilan edilmesini şart koşuyor. Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili maddesi ise devralan için borç sorumluluğunu, devreden için ise bildirim veya ilandan itibaren başlayan iki yıllık müteselsil sorumluluğu düzenliyor.

Bu iki hukuki alan — istihkak ve ticari işletme devri — tam da borçlunun malvarlığına erişilmeye çalışılan noktada çakışıyor.

İstihkak iddiası — icra takibinde haciz tutanağı ve hukuki belgeler
İstihkak iddiasında ispat yükü ve mülkiyet karinesi, alacaklının hukuki stratejisini doğrudan belirler.

Ticari İşletme Devri İddiası Pratikte Nasıl Gündeme Geliyor?

Borçlu şirket birikmiş borçları nedeniyle fiilen işlevsiz hale gelmiştir; işletme ise aynı veya bağlantılı kişiler tarafından farklı bir tüzel kişilik aracılığıyla sürdürülmektedir. Haciz, yeni şirketin faaliyet adresinde gerçekleşir; o şirket de "biz işletmeyi devraldık, bu mallar bize ait" diyerek istihkak iddiasında bulunur.

Alacaklı cephesinden iki ayrı saldırı hattı açılabilir. Birincisi, devrin usul şartlarını taşımaması: tescil ve ilan yapılmamışsa devir hukuken tamamlanmamış demektir. İkincisi, devrin gerçekte muvazaalı olması: borçludan mal kaçırmak amacıyla işletmenin göstermelik olarak devredilmesi.

Yargıtay'ın bu konudaki yaklaşımı tutarlı bir çerçeve sunuyor. Mahkemeler usul şartlarının yerine getirilip getirilmediğini araştırırken devrin gerçek bir ekonomik işlem mi yoksa alacaklıya zarar verme kastıyla kurulmuş yapay bir düzenek mi olduğunu da inceliyor. Devralan şirketle borçlu şirketin ortak hissedarlara sahip olması tek başına muvazaanın kanıtı sayılmıyor. Ancak iki şirketin unvan, ortaklık yapısı, faaliyet adresi ve iş kolu itibarıyla iç içe geçmiş tek bir yapı görünümü sergilemesi halinde mahkemeler istihkak iddiasını reddetme yolunu tercih ediyor.

Ticari işletme devri — ticaret sicili tescil ve şirket evrakları
Ticaret siciline tescil ve ilan yapılıp yapılmadığı, ticari işletme devri iddiasının hukuki geçerliliğini belirleyen temel ölçüttür.

Kritik Hukuki Sorunlar

Tescilin kurucu mu açıklayıcı mı olduğu meselesi

TTK'nın ilgili hükmü bu konuda açık bir düzenleme içermiyor; bu nedenle ticaret siciline tescilin devrin hukuki geçerliliği bakımından kurucu mu yoksa açıklayıcı etkiye mi sahip olduğu tartışmalı. Uygulamada etkili olan görüş ve bölge adliye mahkemesi kararları tescilin kurucu nitelik taşıdığı yönünde. Bunun pratik sonucu şu: tescil yapılmamışsa devir hukuken gerçekleşmemiştir, mallar hâlâ borçluya aittir ve istihkak iddiası esastan reddedilmelidir.

Tescilin açıklayıcı kabul edilmesi halinde müteselsil sorumluluk

Mahkeme tescili açıklayıcı saydığı ihtimalde bile alacaklı korumasız değil. TBK'nın ilgili hükmü uyarınca bildirim veya ilan yapılmadıkça devreden için öngörülen iki yıllık hak düşürücü süre işlemeye başlamaz. Borçlu devir yapılmış olsa bile işletme borçlarından müteselsilen sorumlu kalmaya devam eder; devralan da aynı borçların yeni taşıyıcısıdır.

Organik bağ ve muvazaa ayrımı

İki şirket arasında ortaklık benzerliği, aynı sektör, aynı adres gibi organik bağ unsurları kendi başına muvazaayı kanıtlamaz. Yargıtay bu ilkeyi pek çok kararında tekrarlamıştır. Muvazaanın ispatı için somut bir tablo kurulması gerekir: ticari defter kayıtları, SGK kayıtları, vergi adresi geçmişi, haciz tutanakları bu tablonun parçaları olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Üçüncü kişi "işletmeyi devraldık" dedi, ne yapmalıyım?

İlk adım devrin usul şartlarını karşılayıp karşılamadığını sorgulamaktır. Ticaret Sicil Gazetesi kayıtlarına bakılmalı, tescil ve ilanın yapılıp yapılmadığı, varsa özel devir belgeleri incelenmelidir. Bu belgeler yoksa ya da eksikse devrin kesin hükümsüz olduğu argümanı birincil savunma hattı olarak kurulabilir.

Tescil yapılmış ama ilan yok; bu durumda ne olur?

Tescil yapılmış olsa bile TBK kapsamında ilan yükümlülüğü yerine getirilmedikçe devreden için iki yıllık hak düşürücü süre başlamaz. Borçlu hâlâ müteselsilen sorumludur ve bu sorumluluk istihkak iddiasının reddini destekleyen bağımsız bir argüman oluşturur.

Organik bağ ispatı yeterli midir?

Hayır. Organik bağın varlığı tek başına mahkemede sonuç vermez. Bunun yanında iki şirketin fiilen tek elden yönetildiğini, mal kaçırma kastıyla hareket edildiğini gösteren somut delillerin dosyaya yansıtılması gerekir.

İstihkak davasını kaybedersem ne olur?

İstihkak iddiasının kabulü haczin kaldırılması sonucunu doğurur. Bu nedenle dava öncesinde delil toplanması ve argüman çerçevesinin eksiksiz kurulması kritik önem taşır.

Sonuç

İstihkak davasında ticari işletme devri iddiası, hukuki ve fiili boyutlarıyla doğru analiz edilmediğinde alacaklıyı haksız biçimde eli boş bırakabilir. Usul şartlarına uygun, tescil ve ilanı tamamlanmış bir devir bile alacaklıyı çaresiz bırakmaz; tam tersine devralan açısından yasal sorumluluğu beraberinde getirir.

Uygulamada karşılaşılan tablonun büyük çoğunluğunda ise tescil yapılmamış, ilan hiç gerçekleşmemiş ama istihkak iddiası öne sürülmüştür. Bu durumda hukuk alacaklının yanındadır. Dosyanızı değerlendirmek veya bu konuda danışmanlık almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İstihkak Davası veya Ticari İşletme Devri Konusunda Hukuki Destek mi Arıyorsunuz?

Bilkay Hukuk Bürosu, icra ve iflas hukuku ile ticaret hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi hizmetleri sunmaktadır. Dosyanızı ön değerlendirme için iletebilirsiniz.

İletişime Geçin
Av. Mahmut Mert Bilkay
Kurucu Avukat

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi onur mezunu. İdare hukuku, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında danışmanlık ve dava takibi yürütmektedir.

Yorum Bırakın

Makaleye ilişkin görüş ve sorularınızı paylaşabilirsiniz. Yayınlanan yorumlarda yalnızca adınız ve yorum metniniz görüntülenir; diğer bilgiler size geri dönüş sağlayabilmemiz için gizli tutulur.

Gönderilen yorumlar moderasyon sonrası yayınlanır. Kişisel iletişim bilgileriniz (soyad, e-posta, telefon) üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve yorum altında görüntülenmez.